Owczarek australijski – o rasie

O RASIE OWCZAREK AUSTRALIJSKI TYP AMERYKAŃSKI

TEMPERAMENT

Przeznaczenie rasy owczarek australijski

Owczarek australijski to rasa stworzona do pracy z bydłem. Do zakresu ich obowiązków należało zarówno zaganianie stada jak i jego ochrona przed drapieżnikami. Owczarek australijski jest określany jako ” loose-eyed working dog” jednak presja wywierana przez aussie jest “ostrzejsza” niż np. w przypadku border collie. Podgryzanie bykom pięt, praca głosem to podstawowe cechy tej rasy.

Aby sprostać tym wymaganiom psy musiały być inteligentne, silne psychicznie oraz zdolne do podejmowania samodzielnych decyzji. Równocześnie wymagana była duża wytrzymałość fizyczna.

Zachowanie i wychowanie

Obecnie mało psów w rasie pracuje ze zwierzętami, podstawowe instynkty jednak posiadają. Jedne w mniejszym stopniu inne większym. Z tego względu decydując się na przedstawiciela tej rasy należy przynajmniej sprecyzować swoje oczekiwania. To co dla jednych osób jest marzeniem dla innych może okazać się przekleństwem. Nawet w jednym miocie zdarzają się osobniki o skrajnie różnych temperamentach. Inteligencja oraz zdolność podejmowania szybkich i samodzielnych decyzji może powodować, że niektórzy będą odbierali te psy jako złośliwe czy agresywne. 

Wielu przedstawicieli rasy posiada rezerwę do obcych. U jednych przejawia się to tylko niechęcią do podejścia przy pierwszym spotkaniu, inne są zainteresowane tylko pobytem i pracą ze swoją ludzką rodziną. Oczywiście zdarzają się wyjątki i niektóre psy kochają wszystko i wszystkich ale nawet takie osobniki potrafią oszczekać kuriera (nawet jeżeli 5 sekund później wskoczą mu na kolana) 🙂 Podstawą jest jednak praca ze szczeniakiem od najwcześniejszych dni. Poznawanie ludzi ale bez zmuszania do kontaktu jeżeli pies nie chce! W przeciwnym wypadku mogą się nigdy nie przyzwyczaić do kontaktu z obcymi ludźmi. Czasem może się to skończyć nawet agresją. 

Większość aussie (nasze wszystkie) uczy się bardzo szybko i bardzo chętnie. Wrodzona “will to please” powoduje, że potrafią pracować tylko dla pochwały słownej i prawie zawsze są gotowe do pracy. Trening obedience czy podstawowego posłuszeństwa jak również nauka sztuczek są zalecane w przypadku tej rasy. Nie tylko sprawiają psu przyjemność ale również pozwalają budować i utrwalać więź między psem a jego człowiekiem. Uczą wzajemnego zrozumienia i poprawnego odczytywania sygnałów obu stron. Wiele aussie sprawdza się również w agility, większość kocha na zabój frisbee. Niektóre psy z powodzeniem pracują w ratownictwie. Czasem zdarzają się osobniki pracujące nawet w dogterapii chociaż to przeznaczenie nie jest do końca spójne z przeznaczeniem rasy i wymaga bardzo precyzyjnego doboru odpowiedniego szczenięcia.

Przy każdej pracy potrzebna jest jednak konsekwencja i świadomość, że inteligencja rasy może okazać się przekleństwem (podstawowych komend czy sztuczek uczą się szybko, głupot – błyskawicznie :-)).

Aussie jako coach potatoe czyli kanapowiec

To jaki ostatecznie będzie nasz pies zależy zarówno od jego predyspozycji jak i od tego jak go wychowamy. Teoretycznie psy te wymagają bardzo dużo aktywności. Jest wiele opinii, że bez kilku godzin spaceru, najlepiej w lesie psy te zeżrą cały dom łącznie z właścicielem. Oczywiście zdarzają się takie osobniki. Ale zdecydowana większość jeżeli od początku jest dobrze prowadzona i uczona nie tylko gonienia ale również odpoczynku potrafi wytrzymać w mieszkaniu 8 czy 10 godzin pod nieobecność właścicieli po prostu śpiąc. Spać do 11 jeżeli takie zwyczaje panują w domu 🙂 Potrafi wytrzymać kilka dni bez długiego spaceru w przypadku choroby właściciela czy po prostu natłoku pracy. Nie jest również problemem zostawienie psa u rodziny czy znajomych na czas pilnego wyjazdu.

To wszystko wymaga jednak cierpliwości i konsekwencji w szkoleniu szczeniąt. Równowagi pomiędzy zabawą a odpoczynkiem. Zostawiania psa od samego początku samego. Akceptacja tego, że pies odpoczywa – podstawowym błędem jest budzenie śpiącego psa albo przesuwanie mu granic wytrzymałości! Im więcej wysiłku poświęcimy pracując ze szczeniakiem, tym mniej pracy będziemy mieć z dorosłym psem. A zbyt długie i męczące spacery z młodym psem mogą skończyć się zarówno nadpobudliwością jak i dysplazją.

owczarek australijski szczenięta z hodowla owczarków australijskich

Wygląd

Owczarek australijski jest psem średniej wielkości, średniej kości, o średnim ofutrzeniu 🙂 Nie będę się tu rozwodzić nad wzorcem (dla zainteresowanych link na końcu tekstu) jednak musi być on tak zbudowany aby zapewnić mu pracę przez długie godziny bez ryzyka kontuzji. Bardzo istotna jest również zwrotność. Prosty, zwarty grzbiet i pojemna klatka piersiowa to podstawa. Do tego wypadałoby dodać umiarkowane, równe kątowania i proste łapy.

Owczarek australijski nie jest rasą głowy dlatego też w rasie zdarzają się głowy bardzo różne. Istotną cechą wydaje się natomiast wielkość uszu – duże uszy są po prostu bardziej narażone na urazy czy zapalenie ucha.

Ogon

Owczarki australijskie posiadają gen skróconego ogona. Czyli w miocie mogą urodzić się szczenięta o wszystkich jego długościach. Gen odpowiadający za NBT jest letalny czyli psy posiadające obie kopie zamierają w życiu płodowym. Z tego powodu nigdy nie można mieć gwarancji, że w miocie wszystkie szczenięta owczarków australijskich będą miały krótkie ogony. Oczywiście czasem się tak zdarza, tak samo jak to, że wszystkie ogony są długie przy rodzicach z ogonami naturalnie krótkimi. Jeżeli natomiast żaden z rodziców miotu nie ma genu skrócenia ogona – wszystkie szczenięta mają ogony długie. W USA (ojczyźnie rasy) prawie wszystkie psy, które nie urodziły się z krótkim ogonem mają ogony obcinane. Celem tej praktyki była głównie ochrona przed kontuzjami wynikającymi np. z nadepnięcia ogona przez krowę. W Polsce i większości europy cięcie ogonów jest zakazane. 

Kolor

W rasie występują dwa podstawowe kolory – czarny oraz brązowy (czekoladowy). Do tego dochodzą podpalania i białe znaczenia, które mogą być a może ich nie być. Wszystkie posiadane przez nas psy osiadają jedno o drugie. Kolor czarny jest dominujący, brązowy recesywny. W skrócie mówiąc czarni rodzice mogą dać czekoladowe dzieci. Brązowi czarnych nie dadzą.

Owczarek australijski jest kojarzony przede wszystkim z umaszczeniem marmurkowym. Umaszczenie to jest wynikiem rozjaśniania pewnych fragmentów koloru podstawowego. Na temat genu merle nie będę się tu rozpisywać, dla zainteresowanych polecam opracowania grup naukowych ponieważ w tej kwestii dokonano ostatnio duży postęp. Brak wstawki merle oznaczany jest jako m. Dalej już mamy różne długości łańcucha merle cryptic (Mc, Mc+), atypical (Ma, Ma+), wild type (M), harlequin (Mh). Co ciekawe nawet 50% psów wyglądających jak tricolor może posiadać w rzeczywistości skrócony wariant merle. Dodać należy jeszcze występujące mozaiki czyli psy posiadające wstawki różnej długości.

W przypadku psów marmurkowych istotne jest to, że mioty merle x merle są miotami zwiększonego ryzyka – szczenięta o statusie MM są narażone na zaburzenia wzroku i/lub słuchu z uwagi na możliwość niewykształcenia się pigmentu. Ryzyko dotyczy to wszystkich podwójnych marmurków o statusie Mc+, Ma, Ma+, M, Mh, nie dotyczy natomiast krótszego Mc. Dlatego też najczęściej widzianymi miotami są mioty gdzie jeden z rodziców jest merle, drugi nie

Dla zainteresowanych linki do opracowań ze zdjęciami znajdują się na dole strony.

Oczy

Zgodnie z wzorcem owczarek australijski może mieć zarówno oczy brązowe (we wszystkich odcieniach), bursztynowe jak i niebieskie we wszystkich kombinacjach. Tzn, że każde oko może mieć inny kolor lub być wielokolorowe 🙂 Niebieskie oczy nie dotyczą tylko psów merle – tricolory również można spotkać z jednym czy dwoma niebieskimi oczami.

Zdrowie

Ryzyko chorób w rasie

Na temat zdrowia już trochę pisałam pisząc artykuły do bazy. Tutaj zamieszczam tylko.. skrót skrótu. Owczarki australijskie nie są rasą pierwotną. Są psami w typie collie i niestety współdzielą z nimi wiele przypadłości. Jeżeli szukacie psa, u którego w rodowodzie nic się nie wygrzebie – nie znajdziecie. Jedne choroby wiadomo jak się dziedziczą, inne nie. I niestety te ostatnie są najcięższe. 

Choroby autoimmunologiczne (o różnym nasileniu), epilepsja czy dysplazja to choroby, których dziedziczenie nie jest znane. Nie da się wykonać badań potwierdzających ich nosicielstwo. W przypadku każdej z tych chorób wpływ na ich rozwój mają nie tylko geny ale też czynniki zewnętrzne.

Choroby o nieznanym dziedziczeniu

Dysplazja stawów

Dysplazja stawów biodrowych i łokciowych to choroby, które w zależności od stopnia nasilenia mogą mniej lub bardziej utrudnić psu normalne funkcjonowanie. Nie wiadomo jakie geny odpowiadają za wystąpienie tej choroby jednak prawdopodobnie szczeniak musi otrzymać komplet złych genów od obu rodziców. Do tego dochodzą czynniki środowiskowe, które mogą mieć wpływ na wystąpienie jak i stopień nasilenia choroby.W przypadku dysplazji zbilansowana karma i unikanie nadmiernego wysiłku, biegania przy rowerze, chodzenia po schodach, otyłości u szczeniąt mogą znacznie zmniejszyć ryzyko wystąpienia choroby u zwierząt predysponowanych.

Niestety nawet rodzice z idealnymi biodrami i łokciami mogą dać szczeniaka z dysplazją. Chory pies nie musi natomiast dać chorych dzieci. Nie istnieje więc coś takiego jak szczeniak “wolny po rodzicach” od dysplazji. Niektórzy weterynarze zalecają wykonanie wstępnych zdjęć RTG przed ukończeniem 6 miesięcy. Dobrą praktyką jest natomiast badanie psów hodowlanych w wieku minimum 15 miesięcy. W USA pies nie dostanie wpisu przed skończeniem 24 miesięcy z uwagi na to, że rozwór kośćca u psów jest długi. W skrócie mówiąc: im rodzic był starszy w wieku badania, tym lepiej 🙂

Choroby autoimmunologiczne i padaczka

Epilepsja i choroby autoimmunologiczne są bardziej zdradliwe. Ujawniają się w późnym wieku. Teoretycznie jest to 5 lat, zdarza się jednak że choroba jest wykrywana jeszcze później. Bardzo często pierwsze mioty psy czy suki mają przed ukończeniem 2 lat. Jedyne co hodowca może zrobić to unikać ryzykownych skojarzeń wiedząc, że gdzieś w rodzinie wystąpiła jedna z tych chorób. W przypadku wystąpienia takiej choroby u niego otwarcie i publicznie informować o takich przypadkach oraz wycofać rodziców i pełne rodzeństwo chorych psów z hodowli.

Choroby oczu, czyli dlaczego badanie szczeniąt jest konieczne

Kolejną grupą chorób są choroby oczu. Jest ich sporo ale również sporo z nich jest widoczna u szczeniąt.
Z tego powodu każde szczenię przed opuszczeniem hodowli powinno mieć wykonane badanie kliniczne oczu. Badania takie wykonują uprawnieni lekarze weterynarii a po badaniu wystawiany jest certyfikat dla każdego ze szczeniąt.

Jedne z chorób są prawie nieszkodliwe, inne mogą prowadzić na starość do ślepoty. Na kilka z nich (ale nie wszystkie) dostępne są badania genetyczne ale o tym za chwilę. W przeciwieństwie do nich dysplazja siatkówki, iris coloboma czy przetrwała błona źreniczna są chorobami, które zdarzają się wśród szczeniąt w rasie i niestety możliwe do wykluczenia tylko podczas badania klinicznego.

Nadwrażliwość na niektóre leki

Popularna w rasie jest również nadwrażliwość na leki. Groźne MDR-1. Ta mutacja jest tak popularna w naszej rasie, że praktycznie niemożliwe byłoby jej wyeliminowanie. Psy posiadające mutację mogą mieć reakcję neurologiczną po podaniu niektórych leków. ALE..
Lista niebezpiecznych leków jest publiczna.
Większość z tych leków ma zamienniki.
Duża część reakcji występuje po podaniu wysokiej dawki
 (ludzkie leki też mają informację, że wyższa dawka może być zabójcza). 
Jeżeli lekarz poda niebezpieczny lek powinien być świadom ryzyka i móc szybko zadziałać.
I wisienka na torcie… Psy bez mutacji czasem też mają reakcje neurologiczne na leki.

Badania genetyczne

No i na koniec badania genetyczne. CEA, prcd-PRA, HSF-4, DM, HUU, CMR1, MH, NCL-6, ICM, CD mogą brzmieć po chińsku i trochę przerażająco. Jak pierwsze 3 mutacje są w rasie popularne, kolejne 2 czasami spotykane tak reszta występuje u bardzo małej ilości psów. ASHGI (czyli organizacja zajmująca się zdrowiem aussie) zaleca badanie wszystkich psów hodowlanych pod kątem pierwszej trójki. Ja bym dodała do tego jeszcze DM u jednego z rodziców ponieważ ostatnio zauważyłam, że trochę wzrosła liczba nosicieli.

Aby pies zachorował na którąś z tych chorób musi mieć status (-/-) czyli affected. Czyli jeżeli jeden z rodziców ma status “clear”, wynik drugiego rodzica jest nieistotny.
Wyjątek stanowi katarakta – HC/HSF-4. Teoretycznie pies nosiciel może zachorować na rodzaj zaćmy związany z mutacją HSF4. Równocześnie należy pamiętać, że rodzajów zaćm jest kilka a znamy tylko jedną mutację. U psa z tą mutacją ryzyko zachorowania (czasem w bardzo późnym wieku) na ten konkretny rodzaj jest nieco wyższe. 

Dodatkowe informacje

Wszystkim zainteresowanym poszerzenie wiedzy polecamy zapoznanie się z kilkoma źródłami (w tym anglojęzycznymi). Przede wszystkim są to

Linki do ASCA podane są w celu informacyjnym ponieważ wiele psów w USA (ojczyźnie rasy) posiada podwójną rejestrację – w ASCA i AKC.

Jeżeli komuś udało się przebrnąć przez cały tekst i dalej jest zainteresowany szczenięciem tej rasy zapraszamy do kontaktu. Jak widać hodowla owczarków australijskich nie jest rzeczą prostą a najważniejsza jest szczerość i przejrzystość w informowaniu o ewentualnych problemach 🙂